W wielkanocnej wyobraźni wszystko wydaje się proste. Jest jajko, jest wiosna, jest też zajączek. Problem zaczyna się wtedy, gdy do rozmowy wkracza biologia. Bo z jej punktu widzenia królik i zając to nie to samo zwierzę, tylko dwa różne gatunki.
Jak podkreśla dr Katarzyna Majecka:
Królik i zające są absolutnie dwoma oddzielnymi gatunkami. Nie można tego w żaden sposób używać zamiennie.
Owszem, oba należą do rodziny zającowatych i na pierwszy rzut oka bywają do siebie podobne, ale podobieństwo nie oznacza tożsamości. Jak zauważa badaczka, to trochę tak, jakby pomylić lwa z tygrysem. Oba są kotowatymi, ale nikt nie udaje, że to jedno i to samo.
W Polsce i w Europie najczęściej mówimy o dwóch konkretnych przedstawicielach tej rodziny – zającu szaraku i króliku europejskim. Ten pierwszy jest nam zdecydowanie bliższy krajobrazowo. To właśnie zająca częściej można spotkać na polach, miedzach i obrzeżach lasów. Królik dziki również u nas występuje, ale znacznie rzadziej, głównie w zachodnio-południowej Polsce. Dlatego, jak zaznacza dr Majecka, jeśli w centralnej Polsce zobaczymy coś kicającego, niemal na pewno będzie to zając.
Różnice
Zając ma bardzo długie uszy i generalnie jest większy, potężniejszy. Natomiast królik ma takie małe uszy, jest subtelniejszy i cały jest mniejszy
– mówi ekspertka.
To właśnie dlatego paradoksalnie wielkanocne figurki i ilustracje, choć w języku potocznym nazywane zajączkami, bardzo często przedstawiają raczej króliki, bo są mniejsze, łagodniejsze w wyglądzie, bardziej pluszowe i mniej dzikie.
A jednak, gdy odłożymy na bok pocztówki i czekoladowe ozdoby, bardziej wielkanocny wydaje się właśnie zając. Nie tylko dlatego, że częściej występuje w naszym krajobrazie, ale też z powodów symbolicznych.
Zając stał się symbolem właśnie dlatego, że pojawia się wiosną. Już wczesną wiosną są małe zające i to jest taki symbol odrodzenia, symbol wiosny
– wyjaśnia dr Majecka.
To ważna różnica. Młode zające rzeczywiście dość wcześnie pojawiają się w otwartym terenie i są zauważalne. Młode króliki przeciwnie, przez pierwsze tygodnie życia pozostają ukryte w norach. To oznacza, że dawni mieszkańcy Europy dużo częściej widzieli na przednówku małe zające niż młode króliki. Być może właśnie dlatego to zając mocniej wrósł w wielkanocną symbolikę nowego życia i początku wiosny.
Biologia tych dwóch zwierząt różni się zresztą znacznie bardziej, niż mogłoby się wydawać. Zające nie kopią nor. Młode rodzą się owłosione, z otwartymi oczami, właściwie jako miniatury dorosłych osobników. Od początku są przystosowane do życia w terenie. Ich strategia przetrwania jest niezwykła – pozostają nieruchome, nie wydzielają wyraźnego zapachu i wtapiają się w otoczenie. Matka wraca do nich tylko raz lub dwa razy dziennie, by je nakarmić, nie chcąc ściągać uwagi drapieżników. Dlatego, jak podkreśla dr Majecka, widok samotnego małego zająca nie powinien skłaniać człowieka do ratowania go.
Taki zając wzięty przez nas niestety ma małą szansę przeżycia
– mówi badaczka. I dodaje, że niemal zawsze jego matka jest gdzieś w pobliżu i wróci, nawet jeśli człowiekowi wydaje się, że młode zostało porzucone.
Króliki pierwsze tygodnie spędzają właśnie w ukryciu. Gdy grozi im niebezpieczeństwo, uciekają do podziemnych korytarzy.
Wniosek? Jeśli chcemy być wierni nauce, nie powinniśmy mylić królika z zającem. Jeśli chcemy być wierni wielkanocnej symbolice, bliżej nam do zająca. Ale jeśli spojrzymy na sklepowe półki i świąteczne kartki, zobaczymy najczęściej królika w przebraniu zająca.
Materiał: dr Katarzyna Majecka, Wydział Biologii i Ochrony Środowiska
Redakcja: Kacper Szczepaniak, Centrum Komunikacji Marki UŁ
Grafika: Michał Strzelec, Centrum Komunikacji Marki UŁ
