Czego dotyczy wykład?
Hemoglobina (Hb) jest jednym z najważniejszych białek w historii nauki. Była ona pierwszym białkiem, które poddano krystalizacji (1840) oraz pierwszym, którego masę cząsteczkową wyznaczono metodą ultrawirowania (1925). Pionierskie badania rentgenograficzne, zapoczątkowane w 1938 roku przez Maxa Perutza, utorowały drogę do określania struktur białek. Modele methemoglobiny i deoksyhemoglobiny doprowadziły do powstania teorii kooperatywności oraz indukowanego dopasowania.
W 1976 roku dwóch studentów studiów magisterskich w Katedrze Biofizyki Uniwersytetu Łódzkiego, Andrzej M. Brzozowski i Zygmunt Derewenda, wytworzyło unikalne kryształy częściowo utlenowanej (semioxy) ludzkiej hemoglobiny. Stało się to możliwe dzięki wybitnemu środowisku naukowemu Katedry Biofizyki i jej kadry, w tym profesorów Wandy Leyko i Romana Gondko, przy wsparciu prof. Mieczysława Grabowskiego z Katedry Krystalografii.
Znaczenie i Dziedzictwo Projektu
- Wkład naukowy: Projekt przyczynił się do wyjaśnienia mechanizmu działania Hb.
- Publikacje: Zaowocował kilkoma artykułami w czasopiśmie Nature.
- Kariery: Stał się punktem wyjścia dla dwóch karier naukowych.
Wykład prześledzi ewolucję badań nad hemoglobiną – które wciąż trwają – ze szczególnym uwzględnieniem zależności postępu nauki od interdyscyplinarnej współpracy oraz przypadku (serendypności). Wykład jest poświęcony pamięci wybitnej kadry Katedry Biofizyki i Katedry Krystalografii lat 70. XX wieku.
O prelegencie
Dr hab. Zygmunt Derewenda piastuje stanowisko Distinguished Harrison Professor na Uniwersytecie Wirginii (University of Virginia, UVA) w Charlottesville (Wirginia, USA), będąc absolwentem Uniwersytetu Łódzkiego (ukończenie studiów magisterskich – 1977 r., doktorat – 1980 r., habilitacja uzyskana w 2004 r.). Profesor Derewenda jest biologiem strukturalnym, a jego główną specjalnością jest krystalografia białek połączona z analizami za pomocą dyfrakcji promieniowania rentgenowskiego. Zainteresowania naukowe profesora obejmują zagadnienia z zakresu struktury i funkcji białek oraz metodologii krystalograficznej, w tym m.in. enzymologii strukturalnej, sygnalizacji w mięśniach gładkich oraz opracowywania nowych metod krystalizacji białek, a także badania nad nowymi lekami przeciw wirusowi Ebola.
Przed objęciem stanowiska na Uniwersytecie Wirginii był stypendystą naukowym na Uniwersytecie w Yorku (Wielka Brytania) oraz profesorem nadzwyczajnym biochemii na Uniwersytecie Alberty w Edmonton (Kanada). Jest autorem i współautorem ponad 160 publikacji naukowych oraz rozdziałów w książkach (indeks h = 67).
W 2000 roku prof. Derewenda zainicjował program staży naukowych dla polskich studentów studiów magisterskich w obszarze badań biomedycznych, który umożliwił ponad 600 młodym polskim naukowcom (w tym 40 z Uniwersytetu Łódzkiego) odbycie rocznego lub dłuższego stażu w Stanach Zjednoczonych. Jest jednym z 50 członków założycieli programu absolwenckiego UŁ VIP, Honorowym Członkiem Wydziału Biologii i Ochrony Środowiska, laureatem Medalu Universitatis Lodziensis Amico oraz niedawnym laureatem Medalu Merentibus, przyznanego przez Senat Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Jest także członkiem-stypendystą American Crystallographic Association. W bieżącym roku prof. Derewenda obchodzi 50-lecie pracy zawodowej, 30. rocznicę zatrudnienia na Uniwersytecie Wirginii oraz przechodzi na emeryturę z dniem 1 lipca.
Informacje: dr hab. Paweł Stączek, prof. UŁ (Katedra Mikrobiologii Molekularnej, Wydział Biologii i Ochrony Środowiska UŁ)
Redakcja i plakat: Mateusz Kowalski (Centrum Promocji, Wydział Biologii i Ochrony Środowiska UŁ)
